Transparantie en integriteit zijn onlosmakelijk verbonden

Transparantie wordt steeds, en in toenemende mate, een effectieve remedie geacht voor tal van kwesties waar de overheid mee worstelt. Een van die problemen is het tanende vertrouwen in de overheid, een ander is de onvrede over publieke dienstverlening. Ook voor het bevorderen van marktwerking in de publieke sector en voor het ondersteunen van de zelfverantwoordelijkheid van burgers wordt transparantie geacht een belangrijke voorwaarde te zijn.

Een belangrijke functie heeft betrekking op transparantie als democratische waarde. Transparantie is een doel in zichzelf. Openbaarheid is een belangrijk kenmerk van de democratie.

Een andere functie heeft betrekking op het bevorderen van marktwerking. Sturing van het gedrag van partijen door middel van beschikbare informatie moet het functioneren van een markt optimaliseren en het gedrag van aanbieders disciplineren.

Een derde te onderscheiden functie is die van transparantie als attitude. Transparantie bij de overheid duidt op het zich openstellen voor input van buiten, op de bereidheid naar de burgers te luisteren. Dit heeft tevens betrekking op het open zijn over eigen motieven en argumenten.

Bij belangenverstrengeling ligt het accent van transparantie op de preventieve werking: belangenverstrengeling, zelfs de schijn daarvan, moet worden voorkomen. Een neutralere versie is de expliciet uitgesproken intentie om zorgvuldig te handelen. Transparantie heeft dan vooral een procedureel karakter.

De vijfde functie is die van openheid van zaken geven. De achterliggende gedachte is dat anderen mogen weten hoe het zit. Er valt niets te verbergen. Hierbij draagt de overheid aan de hand van integriteitsbeleid uit dat integriteit boven alles gaat. Transparantie is ook nauw verbonden met vertrouwen: vertrouwen niet beschamen, vertrouwen niet beschadigen, vertrouwen wekken, vertrouwen bekrachtigen. In al die gevallen gaat het om institutioneel vertrouwen, dat wil zeggen vertrouwen op de prestaties en competenties van overheidsorganen.

Mogelijke nadelen van transparantie zijn niet dominant aanwezig in het politiek-bestuurlijk discours. Er moet verantwoording afgelegd worden, vooraf en achteraf. Informatie leidt tot kennis, kennis nodigt uit tot rationeel overwegen, rationele afweging is de basis voor de verstandige keuze van burgers.

Transparantie is te beschouwen als icoon van een dolende overheid.

Aan transparantie doen is een kwestie van communicatie, van tweerichting-verkeer waarbij elk van de actoren betekenis geeft aan informatie. De associatie bij het begrip transparantie met ‘objectief’ en ‘rechtvaardig’ en ‘controleerbaar’ komt snel op.

Naar de intenties is transparantie een fenomeen dat verheldert, uitlegt, toegankelijk maakt, richting geeft.

Dat aan transparantie zo’n positief label verbonden is, is geen kwestie van een toevallige mode of hype. Althans, daarvan getuigen vele beleidsnota’s van de overheid en aansporingen van adviesorganen in de 21ste eeuw. Het begrip transparantie is alomtegenwoordig en de norm bij de overheid.

De bijbel voor bestuurders m.b.t. transparantie en integriteit is:

Handreiking integriteit van politieke ambtsdragers bij gemeenten, provincies en waterschappen met modelgedragscodes integriteit voor volksvertegenwoordigers en voor (dagelijkse) bestuurders derde gewijzigde druk, 2016 (website Min. Binnenlandse zaken)

In deze handleiding voor bestuurders komen de begrippen integriteit en transparantie tientallen keren in samenhang voor. Enkele voorbeelden:

Pag 7.   Integriteit is als een van de zeven leidende beginselen opgenomen in de Nederlandse code voor Goed Bestuur. Openheid en integriteit worden daarbij in samenhang gezien met de andere voorwaarden voor goed bestuur dat zich kenmerkt door behoorlijk bestuur (met kernwaarden als integriteit, gelijkheid en rechtmatigheid), responsief bestuur (legitimiteit, openheid, participatie en verantwoording) en resultaatgericht bestuur (effectiviteit en efficiency).

Pag 27.  Uiteraard mag de mogelijkheid om in beslotenheid te vergaderen, niet worden misbruikt om burgers in onwetendheid te laten over bepaalde zaken. In meer algemene zin moet worden voorkomen dat om bijvoorbeeld politieke redenen informatie wordt achtergehouden die eigenlijk helemaal niet vertrouwelijk is.

Pag 27.  In het integriteitsbeleid zal dan ook een belangrijke plaats moeten worden ingeruimd voor de cultuur in de organisatie en in de politieke arena. Dit moet een cultuur zijn van openheid, waarin men dilemma’s kan bespreken en elkaar aanspreekt op gedrag en handelen.

Pag 53.   De uitgangspunten van objectiviteit, transparantie en non-discriminatie gelden ook voor bevriende aanbieders. 

Pag 55.  Aanbeveling 5: Zorg voor een helder beslismodel om te kunnen vaststellen in welke situatie voor welke vorm van aanbesteden wordt gekozen. En Aanbeveling 6: Leg achteraf openbaar verantwoording af over de wijze waarop de inkoop- en aanbestedingsprocedures zijn verlopen.

Pag 58.  Een integere overheid staat ook voor een juiste besteding van publieke middelen. Daarbij zijn transparantie, controle en verantwoording van groot belang.

Pag 62Maak het integriteitsbeleid onderdeel van een samenhangend geheel van openbare gedragsregels en procedures. Deze maken het overheidshandelen transparant en controleerbaar. Dat betekent: a. duidelijke normen en waarden, vastgelegd in openbare (gedrags)regels; b. een heldere verdeling van taken, bevoegdheden en verantwoordelijkheden; c. controleerbaarheid van de macht door: i. transparante besluitvormingsprocedures; ii. regels over rekening en verantwoording in openbaarheid.

Conclusie
Bij een overheid die niet of onvoldoende transparant is, mogen heden ten dage terecht vraagtekens gezet worden bij de integriteit van de bestuurders van die overheid. En dat is precies wat het comité Noordwijk Transparant met de Kies Transparant Krant heeft gedaan.

Neem contact op met Noordwijk Transparant

Het laatste nieuws

Deel deze pagina op uw social media en verspreid het tegengeluid!

Share on facebook
Share on twitter
Share on linkedin
Scroll naar top